Tasnim Haber Ajansı’nın İran Çevre Koruma Örgütü yetkililerine dayandırdığı habere göre Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’nı kullanan gemilerden deniz güvenliği ve çevresel hizmetler adı altında ücret almak için yasal bir çerçeve hazırlıyor.
Eş zamanlı olarak İran Dışişleri Bakanlığı, barış müzakerelerinin tıkanmasından Washington’un “çelişkili tutumlarını” sorumlu tutarken, Pakistan İçişleri Bakanı da İslamabad’ın en üst düzey askeri yetkilisinden İran’ın dini liderine özel bir mesaj iletmek üzere Tahran’da temaslarda bulunuyordu. Henüz taslak aşamasında olan bu ücretlendirme planı, barış görüşmelerinin durma noktasına geldiği, ABD ve İran’ın birbirlerini ateşkes ihlalleriyle suçladığı ve Washington’un İran’ın dondurulmuş varlıklarını Tahran’a iade etmek yerine Körfez müttefiklerine yönlendirmeyi planladığı bir dönemde, İran’a küresel enerji ticareti üzerinde yeni ve güçlü bir ekonomik koz verebilir.
Gemiler İçin “Çevresel Hizmetler” Taslağı
İran Çevre Koruma Örgütü Başkanı Shina Ansari, Tasnim ajansına verdiği demeçte, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapan gemilerden çevre ve denizcilik hizmetleri ücreti alınmasına yönelik bir yönetmelik taslağının yaklaşık iki hafta önce talep edildiğini ve şu an ön taslağın tamamlandığını duyurdu.
Ansari yaptığı açıklamada, “Şu anda tartışılan şey sadece geçiş ücreti alınması değil, kıyı devletleri tarafından sağlanan denizcilik, güvenlik ve çevre hizmetlerini içeren bir pakettir.” ifadelerini kullandı. Bu hizmetlerin navigasyon rehberliği, arama ve kurtarma operasyonları, gemi güvenliği ve deniz çevresinin korunmasını kapsayabileceği belirtildi.
Çerçevenin Umman ile işbirliği içinde geliştirildiğine dikkat çeken yetkili, Hürmüz Boğazı’nın hem İran hem de Umman’ın egemenlik alanları ve karasuları içinde yer aldığını vurguladı:
- “Bu bağlamda ortak yürütme mekanizmaları tasarlama olasılığı mevcuttur.”
Ansari’nin savunduğu teze göre; uluslararası sulardaki serbest geçiş rejimine tabi boğazların aksine Hürmüz Boğazı karasuları statüsünde olduğundan, kıyıdaş devletlere sunulan hizmetler için ücret talep etme hakkı tanıyor. Taslak metin örgütün konseyi tarafından incelendikten sonra ilgili hukuki mercilere iletilecek. Kesin fiyatlandırma ve tahsilat yöntemleri henüz karara bağlanmadı.
Bununla birlikte, İran Parlamentosu Plan ve Bütçe Komisyonu üyesi Mohsen Zanganeh, boğazdan geçen gemilerden ortalama 1.5 ila 2 milyon dolar arasında bir bedel tahsil edildiğini öne sürdü. Zanganeh, ödemelerin bir kısmının kripto varlıklarla yapıldığını, bazılarının ise nakit yerine mal tedariki yoluyla karşılandığını ifade etti.
Müzakerelerdeki Tıkanıklık ve ABD’nin Tutumu
Pazar günü Tahran’da CNN’den Frederik Pleitgen’in sorularını yanıtlayan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei, görüşmelerdeki asıl pürüzün Washington’un değişken tavırları olduğunu söyledi.
Baghaei, “Bu yönetimle müzakere etmenin asıl zorluğu, sürekli değişen pozisyonlar, hedeflerin yer değiştirmesi, farklı açıklamalar ve farklı yetkililerin çelişkili sözleriyle yüzleşmek zorunda kalmanızdır; bu da tüm süreci oldukça zahmetli hale getiriyor.” dedi.
Sözcü, temel sorunun Amerikalıların İran’ın uluslararası nükleer silahların yayılmasını önleme antlaşması kapsamındaki haklarını tanıması gerektiği gerçeğini anlamaması olduğunu belirtti. Dondurulmuş varlıklar konusunda ise, “Bloke edilen varlıklarımız hakkında konuştuklarında, bize herhangi bir taviz vermeyecekler.” şeklinde konuştu.
Baghaei’ye göre ABD “sadece yaptırımlarını durdurması” ve dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılarak İran halkının kullanımına açılmasına izin vermeli. Ayrıca Washington’u, Hürmüz Boğazı’nda ve uluslararası sularda seyreden İran ticari gemilerine saldırarak ateşkesi bozmakla suçlayan Baghaei, İran silahlı kuvvetlerinin “herhangi bir saldırıya tüm gücüyle karşılık verme konusunda kararlı ve azimli olduğunu” vurguladı.
Diğer yandan ABD ordusu Pazar günü yaptığı bir açıklamada, Hürmüz’deki ticari taşımacılığı tehdit eden iki İran insansız hava aracının daha düşürüldüğünü ve ABD’nin “İran saldırganlığına karşı savunmaya devam etmeye” hazır olduğunu bildirdi.
Pakistan’ın Arabuluculuk Çabaları
Fars Haber Ajansı’nın bildirdiğine göre, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ve Pakistan İçişleri Bakanı Mohsin Naqvi Pazar günü Tahran’da bir araya gelerek ABD-İran görüşmelerindeki son durumu ve bölgesel dinamikleri değerlendirdi.
Cumartesi günü Tahran’a ulaşan Naqvi, Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir’in Dini Lider Mojtaba Hamaney’e yolladığı bir mesajı getirdiğini aktardı. Türkiye’nin devlet haber ajansı AA’ya bilgi veren Pakistanlı kaynaklar, Naqvi’nin İranlı mevkidaşı Eskandar Momeni ile de görüştüğünü ve mevcut tıkanıklığı aşarak geçici bir anlayış birliği sağlamaya yönelik yeni teklifler sunduğunu belirtti.
Mevcut durumda ABD ve İran arasındaki anlaşmazlıkların başlıca nedenleri şu şekilde sıralanıyor:
- Nükleer zenginleştirme programının sınırları.
- Zenginleştirilmiş uranyum stoklarının yönetimi.
- Dondurulmuş finansal varlıkların iadesi.
- Hürmüz Boğazı’ndaki serbest seyrüsefer hakları.
Taraflar arasında 8 Nisan’da varılan geçici ateşkesin defalarca ihlal edilmesine rağmen, henüz iki taraf da ateşkesin resmen sona erdiğini duyurmadı.
