Tedarik Zincirinde Kırılma ve Fiyatlarda Rekor Artış
Avrupa Birliği (AB) Enerji Komiseri Dan Jorgensen’in açıklamalarına göre, İran’daki çatışmaların tetiklediği ve uzun sürmesi beklenen enerji krizine karşı hazırlık yapan Avrupa yönetimi, akaryakıt kullanımına kısıtlama (karne) getirilmesi ve acil durum petrol rezervlerinin piyasaya sürülmesi de dahil olmak üzere “tüm ihtimalleri” masaya yatırıyor.
Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran ile girdiği savaşın petrol tedarikinde yarattığı büyük aksaklıklar, Avrupa Birliği genelinde akaryakıt fiyatlarının hızla tırmanmasına yol açarken, piyasadaki en sert dalgalanma motorin (dizel) fiyatlarında gözlemlendi.
Avrupa Komisyonu tarafından kamuoyuyla paylaşılan haftalık veriler, 28 Şubat tarihinde patlak veren savaşın ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin adeta felç olmasının, Birlik üyesi ülkelerdeki pompa fiyatlarında keskin bir artışı beraberinde getirdiğini kanıtlıyor.
Ülkelere Göre Akaryakıt Fiyatlarındaki Keskin Yükseliş
Orta Doğu’daki gerilim tırmanmadan önce AB çapında benzinin litre fiyatı ortalama 1,64 Euro, motorinin ise 1,59 Euro seviyelerindeydi. Ancak 30 Mart tarihine gelindiğinde benzinin litresi 1,87 Euro’ya, motorinin ise 2,07 Euro’ya ulaşarak piyasadaki şokun boyutunu net bir şekilde gözler önüne serdi.
Bu değişim, Avrupa Birliği sınırları içerisinde benzin fiyatlarında %14’lük, motorin fiyatlarında ise %30,2’lik muazzam bir artışa işaret ediyor. Avrupa’nın önde gelen ekonomilerindeki güncel tablo ise şu şekilde şekillendi:
- Almanya: Benzin fiyatları 1,82 Euro’dan 2,13 Euro’ya çıkarak %17 oranında artarken, motorin 1,73 Euro’dan 2,29 Euro’ya yükselerek %32,4’lük bir sıçrama yaşadı.
- Fransa: Benzinin litre fiyatı 1,71 Euro’dan 2,01 Euro’ya (%17,5 artış), motorin ise 1,65 Euro’dan 2,19 Euro’ya (%32,7 artış) tırmandı.
- İtalya: Benzinde 1,65 Euro’dan 1,73 Euro’ya (%4,8) daha ılımlı bir artış gözlenirken, motorin fiyatı 1,70 Euro’dan 2,03 Euro’ya (%19,4) çıktı.
- İspanya: Benzin fiyatları 1,47 Euro’dan 1,56 Euro’ya (%6,1) yükselirken, motorinde 1,42 Euro’dan 1,78 Euro’ya (%25,3) varan ciddi bir artış kaydedildi.
AB Yönetiminden Kritik Kriz Uyarıları
Financial Times gazetesine verdiği röportajda süreci değerlendiren Jorgensen, mevcut krizin enerji piyasaları üzerinde kalıcı etkiler bırakacağı konusunda net uyarılarda bulundu.
Jorgensen mevcut durumu şu sözlerle özetledi: “Bu uzun bir kriz olacak… enerji fiyatları çok uzun bir süre daha yüksek kalacak” Yetkili, daha “kritik” bazı ürünler özelinde Avrupa Birliği’nin koşulların “önümüzdeki haftalarda daha da kötüleşmesini” beklediğini ifade etti.
Krizin ciddiyetine vurgu yapan Jorgensen, “Kullandığımız retorik ve kullandığımız kelimeler krizin başlarında olduğundan daha ciddi,” diye ekledi.
Tedarik konusundaki endişelere de değinen yetkili, “Bunun uzun süreli bir durum olacağı kesinlikle bizim analizimizdir ve ülkeler ihtiyaç duydukları şeye… sahip olduklarından emin olmalıdırlar,” şeklinde konuştu.
Bununla birlikte, AB’nin “henüz bir arz güvenliği krizi içinde olmadığını” belirtse de, Brüksel yönetiminin çatışmanın “yapısal, uzun süreli etkileriyle” başa çıkmak adına stratejik planlar hazırladığının altını çizdi.
Hürmüz Boğazı’ndaki Düğüm ve Küresel Endişeler
ABD-İsrail ittifakının İran’a yönelik hamleleri ve Hürmüz Boğazı’nda zirveye çıkan tansiyon, bölgesel enerji sevkiyatını sekteye uğratarak dünya genelinde tedarik açığına ve enflasyonist baskılara zemin hazırladı.
Hatırlanacağı üzere İran yönetimi, 2 Mart tarihinde petrol tankerleri için kritik bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğine kısıtlamalar getirdiğini ilan etmiş ve koordinasyon sağlamadan geçmeye çalışan gemileri hedef alacağı tehdidinde bulunmuştu.
Günde yaklaşık 20 milyon varil petrolün sevkiyat rotası olan bu stratejik boğazın fiilen kullanılamaz hale gelmesi; sadece petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda nakliye ve sigorta masraflarını da zirveye taşıyarak küresel ekonomi üzerinde kara bulutlar dolaşmasına neden oldu.
Trump’ın Tepkisi ve Bölgedeki Çatışma Ortamı
Tüm bu gelişmeler yaşanırken, ABD Başkanı Donald Trump cuma günü yaptığı çarpıcı açıklamada, ülkesinin Hürmüz Boğazı’nı yeniden ulaşıma açabileceğini ve “petrolü alıp bir servet kazanabileceğini” belirterek bu durumu potansiyel bir ekonomik fırsat olarak tanımladı.
Trump, Truth Social platformundaki resmi hesabından şu ifadeleri kullandı: “Biraz daha zamanla HÜRMÜZ BOĞAZI’NI kolayca AÇABİLİR, PETROLÜ ALABİLİR VE BİR SERVET KAZANABİLİRİZ. BU DÜNYA İÇİN BİR ‘FIŞKIRMA’ OLURDU???”
Küresel petrol tedarikinin yaklaşık %20’sinin sağlandığı Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, ABD ve İsrail ordularının İran’a karşı başlattığı ortak askeri harekatın ardından patlak vermişti.
28 Şubat tarihinde başlatılan ve dönemin İran Dini Lideri Ali Hamaney de dahil olmak üzere şu ana kadar 1.340’tan fazla kişinin hayatını kaybetmesine yol açan hava saldırılarından bu yana bölgedeki kaos hali sürüyor.
Buna karşılık İran ordusu, hem İsrail’i hem de Amerikan askeri üslerine ev sahipliği yapan Ürdün, Irak ve Körfez ülkelerini hedef alan insansız hava aracı ve füze saldırılarıyla misilleme yaptı. Bu karşılıklı hamleler bir yandan can kayıplarına ve altyapı çöküşlerine neden olurken, diğer yandan küresel enerji piyasalarındaki dengeleri tamamen altüst etmeye devam ediyor.
