Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürüttüğü kararlı diplomatik girişimler ve titiz bilimsel incelemeler sonucunda, ünlü “Çingene Kızı” figürünü de barındıran devasa Zeugma mozaik kompozisyonunun eksik bir parçası Amerika Birleşik Devletleri’nden Türkiye’ye geri getirildi.
Daha önce yurda döndürülen 12 parçanın ardından büyük tablonun bilinen 13. parçası olarak kayıtlara geçen bu tarihi eser, nihayetinde Türkiye’nin güneydoğusunda yer alan Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’nde ana kompozisyonla birleşecek.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya platformları üzerinden yaptığı duyuruda, antik Zeugma kentiyle bütünleşen bu eşsiz sanat eserinin kayıp bir parçasını daha ülkemize kazandırmanın mutluluğunu yaşadıklarını müjdeledi.
Bilimsel Araştırmalar Panelin Zeugma’daki Büyük Mozaikle Bağlantısını Kanıtladı
Söz konusu parça, Gaziantep’in Nizip ilçesi sınırlarında bulunan Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında gerçekleştirilen kurtarma kazıları sırasında gün yüzüne çıkarılan devasa taban mozaiğiyle doğrudan ilişkili. Yaklaşık 9.25 x 13.5 metre boyutlarındaki bu görkemli kompozisyon, Dionysos kültüyle yakından bağlantılı olan ve tüm dünyada “Çingene Kızı” olarak tanınan Maenad başını da bünyesinde barındırıyor.
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague’nin öncülük ettiği derinlemesine araştırmalar, iade edilen bu yeni panelin aynı büyük sanat eserinin bir parçası olabileceğini ortaya koydu ve eser detaylı bir değerlendirme sürecine alındı.
Panelin çevrimiçi bir müzayede platformunda satışa çıkarıldığına dair kritik bilgi ise, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla hızla Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkililerine iletildi.
Renkler, Kenar Motifleri ve Kesim İzleri Türkiye’nin İddialarını Destekledi
Gelen ihbar üzerine vakit kaybetmeden harekete geçen bakanlık uzmanları, eser üzerinde son derece kapsamlı analizler gerçekleştirdi. Yapılan bu incelemelerde; mozaik taşlarının (tessera) renk uyumu, geometrik kenar desenleri, genel kompozisyon yapısı ve parçanın yerinden kesilerek koparıldığını kanıtlayan fiziksel izler bakımından ana “Çingene Kızı” tablosuyla kusursuz benzerlikler tespit edildi.
Elde edilen bu sağlam bulgular ışığında Türk yetkililer, ABD İç Güvenlik Soruşturmaları (HSI) birimiyle derhal temasa geçerek Türkiye’nin iade talebini haklı kılan bilimsel kanıtları resmi olarak sundu. Ayrıca, iki ülke arasında halihazırda yürürlükte olan ikili anlaşmaya atıfta bulunan Bakanlık, bu değerli tarihi esere el konulmasını talep etti.
Zeugma bölgesinin geçmiş yıllarda maalesef yasa dışı kazılara maruz kalmış olması, söz konusu cezai soruşturmanın temelini sağlamlaştırdı. Bunun yanı sıra, 2018 yılında ABD’deki Bowling Green Eyalet Üniversitesi’nden getirilen aynı esere ait 12 parçanın varlığı da Türkiye’nin yürüttüğü hukuki mücadeleyi büyük ölçüde güçlendirdi.
Tarihi Parça Gaziantep’te Yeniden Birleşecek
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki yasal soruşturma sürecinin başarıyla sonuçlanmasının ardından mozaik paneli, Türkiye’nin Chicago Başkonsolosluğu’na teslim edildi ve Turkish Cargo’nun özel operasyonuyla güvenli bir şekilde ana vatanına getirildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, geçmişteki tarihi eser iadelerinde olduğu gibi bu önemli sürecin de uluslararası ortak çalışmalar sayesinde ve herhangi bir kamu bütçesi harcanmadan tamamlandığını vurguladı. İlk etapta Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne ulaştırılan tarihi eserin, gerekli restorasyon ve resmi prosedürleri tamamlandıktan sonra Gaziantep’e sevk edileceği bildirildi.
Tüm bu aşamaların tamamlanmasıyla birlikte eksik parça, halihazırda meşhur “Çingene Kızı” mozaiğine ev sahipliği yapan Zeugma Mozaik Müzesi’nde ait olduğu yerde sergilenmeye başlanacak.
Bakan Ersoy; bu son derece anlamlı iade sürecine emek veren Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne, ABD İç Güvenlik Soruşturmaları birimine, Türkiye’nin Chicago Başkonsolosluğu’na, katkı sağlayan yerli ve yabancı bilim insanlarına, Türk Hava Yolları’na ve Turkish Cargo’ya şükranlarını sundu.
