Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) liderleri, bu ayın başlarında Kazakistan’ın Türkistan kentinde gerçekleştirdikleri zirvede bir araya geldi. Zirvenin ana gündem maddesini, Trans-Hazar Uluslararası Taşıma Güzergahı olarak da adlandırılan “Orta Koridor” oluşturdu. Türkiye, Özbekistan, Azerbaycan ve Kırgızistan; Asya’yı Avrupa pazarlarına bağlamada kritik bir rol üstlenen bu koridorun jeopolitik ve ekonomik değerini bir kez daha vurguladı.
Projenin en can alıcı noktalarından birini, Ermenistan’ın Sünik bölgesinden geçmesi planlanan 43 kilometrelik hat oluşturuyor. Bu güzergahın, Çin, Kazakistan, Azerbaycan ve Türkiye’den Avrupa Birliği’ne doğru hareket eden yüklerin hem teslimat sürelerini hem de lojistik maliyetlerini ciddi oranda düşürmesi bekleniyor.
Türkiye’nin Üstlendiği Stratejik Rol
Türkiye açısından, Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası (TRIPP) projesi, Ermenistan toprakları üzerinden Azerbaycan ve Orta Asya’ya doğrudan, hızlı ve güvenli bir demiryolu bağlantısı kurulması anlamına geliyor. Bu durum, Ankara’nın Avrupa’yı Güney Kafkasya ve Avrasya coğrafyasına bağlayan ana enerji ve lojistik üssü olma konumunu pekiştiriyor.
Ermenistan’ın bu yeni bölgesel ulaşım altyapısına dahil edilmesi, Türk şirketleri için de Güney Kafkasya genelinde otoyol, demiryolu ve lojistik merkezlerin inşası, modernizasyonu ve yönetimi gibi alanlarda büyük ekonomik fırsatlar doğuracaktır.
Aynı zamanda, Rusya’nın Ermenistan altyapısı üzerindeki tekelci etkisinin kademeli olarak azalması, Türk yatırımları ve ticari genişlemesi için yeni alanlar yaratabilir. Sünik güzergahının Ermenistan’ın egemenlik kontrolü altında geliştirilmesi, güvenlik risklerini minimize ederek Türk taşımacılık ve lojistik operatörleri adına daha öngörülebilir bir çalışma ortamı sağlayacaktır.
Orta Koridor’un Stratejik Üssü: Azerbaycan
Ermenistan ve Azerbaycan arasında 2025 yılında ABD arabuluculuğunda varılan anlaşmaların ardından, Sünik bölgesinden geçecek transit rotanın geliştirilmesi, genişletilmiş Orta Koridor stratejisinin temel bir bileşeni haline geldi. Uluslararası güvenlik garantileriyle desteklenen bu mekanizmanın, Azerbaycan ile Türkiye arasındaki yük taşımacılığını kolaylaştırıp hızlandırması ve lojistik maliyetleri aşağı çekmesi öngörülüyor. Bakü yönetimi için bu proje yalnızca altyapısal bir kazanç ifade etmiyor.
Azerbaycanlı karar vericiler, Ermenistan’ın pragmatik bir ekonomik ortağa dönüşmesini bölgesel istikrarın en etkili uzun vadeli güvencesi olarak değerlendiriyor. Uluslararası lojistik ve transit girişimlerine ortak katılım sağlanması, hem Avrupa Birliği hem de Amerika Birleşik Devletleri’nden milyarlarca dolarlık potansiyel yatırımın kapısını aralayabilir. Azerbaycan, bu süreçte Türk dünyasının merkezi lojistik üssü olma konumunu adım adım sağlamlaştırıyor.
Bakü’yü Orta Asya’yı Ermenistan ve ardından Avrupa pazarlarına bağlayan ana Hazar kapısı olarak konumlandıran Orta Koridor, TDT’nin ekonomik dayanıklılığını artırırken Rusya kontrolündeki transit rotaların stratejik önemini de kademeli olarak azaltıyor. Bu bağlamda, proje kapsamındaki derin ekonomik entegrasyon, dış aktörlerin jeopolitik çıkarlar doğrultusunda bölgesel güvenlik krizlerini manipüle etme alanını da daraltıyor.
Ermenistan Faktörü ve Bölgesel Lojistik Verileri
Ermenistan’ın Orta Koridor ve TRIPP projesine potansiyel katılımı, ülkeyi Avrupa, Güney Kafkasya ve Orta Asya’yı birbirine bağlayan önemli bir transit merkez haline dönüştürüyor. TDT üye devletleri için uzun vadeli vizyon, Güney Kafkasya’yı küresel ekonomiye tam entegre olmuş güvenli bir lojistik köprüye dönüştürmek üzerine kurulu. Ermenistan’ın koridora dahil edilmesiyle birlikte Asya ile Avrupa Birliği arasındaki taşımacılık maliyetleri düşecek ve TDT ekonomilerinin ihracat kapasitesi artacaktır.
Trans-Hazar güzergahı boyunca navlun hacminde yaşanan hızlı artış da bu eğilimi açıkça ortaya koyuyor:
- 2019 Yılı: 800 bin ton
- 2023 Yılı: 2.76 milyon ton
- 2024 Yılı: 4.48 milyon ton
- 2025 Yılı: Yaklaşık 5 milyon ton (Beklenen)
Erivan’ın uluslararası iş birliğine yönelik artan istekliliği, Türk devletlerine Kafkasya’yı bir jeopolitik çatışma alanı olmaktan çıkarıp ekonomik ortaklık bölgesine dönüştürme fırsatı sunuyor. Pratik açıdan bakıldığında, Ermenistan’ın elde edeceği transit gelirleri, TDT üyeleriyle uzun vadeli ve yapıcı bir iş birliğinin temelini oluşturabilir.
Batı Destekli Yatırımlar ve Rusya’nın Konumu
Batı destekli altyapı yatırımları, bölgesel güvenliğin kritik bir teminatı olarak görülüyor. Sünik transit rotası için önerilen uluslararası yönetim modeli, Kremlin’in bölgesel lojistik üzerindeki nüfuzunu en aza indirmek ve koridorun uzun vadeli istikrarını sağlamak üzere tasarlandı. Bu değişim, Rusya’nın artık bölgesel transitin tek tartışmasız garantörü olarak görülmediği yönündeki daha geniş bir jeopolitik gerçeği yansıtıyor.
Altyapı yönetimi ve teknolojisinde Batı standartlarının benimsenmesi, Rusya’nın tarihsel olarak kontrol ettiği eski taşıma sistemlerine karşı önemli bir rekabet avantajı sağlıyor. Birçok TDT ülkesi için Sovyet döneminden kalma lojistik ağlara olan bağımlılığı azaltmak, yalnızca jeopolitik bir zorunluluk değil, aynı zamanda uzun vadeli ekonomik modernizasyonun da bir parçasıdır. Rusya’ya yönelik yaptırımlar ve artan jeopolitik riskler karşısında, TDT devletleri taşımacılık sektöründe Moskova’nın etkisinden bilinçli olarak uzaklaşıyor.
Moskova’nın Siyasi Tepkileri ve Gelecek Senaryoları
Son TDT zirvesi, Orta Asya ve Güney Kafkasya ülkelerinin Rus etkisinden stratejik olarak uzaklaştığı daha geniş bir jeopolitik dönüşüme işaret etti. Güney Kafkasya’da kalıcı bir barış, artık dondurulmuş bir kriz alanı olarak değil, bölgeyi TDT üyesi devletler için kazançlı bir transit ve lojistik merkezine dönüştürme fırsatı olarak kabul ediliyor.
Bu doğrultuda Moskova’nın, bölgesel altyapı projeleri üzerinde “dış kontrol” kurulduğu yönündeki söylemleri, Orta Koridor girişimini itibarsızlaştırma ve Güney Kafkasya’daki geleneksel nüfuz alanını koruma çabası olarak görülüyor. Rus yetkililer ve hükümete yakın medya organları, Batı destekli bu transit girişimlerini ekonomik modernizasyon yerine jeopolitik bir müdahale olarak nitelendirmeye devam ediyor.
Kremlin, nüfuzunu korumak adına hukuki ve kurumsal argümanlara da güveniyor. Ermenistan’ın demiryolu sistemi, 2008 yılından bu yana 2038 yılına kadar geçerli olmak üzere Rusya devleti mülkiyetindeki Güney Kafkasya Demiryolları şirketinin imtiyazlı yönetimi altında bulunuyor. Moskova, bu anlaşmaları öne sürerek Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan hükümetinin kendisiyle koordine etmeden aldığı kararların meşruiyetini sorgulamaya çalışıyor.
Ancak Orta Koridor’un hızla gelişmesi, Rus tekellerinin kontrolündeki eski ve siyasi açıdan kırılgan altyapıya olan bağımlılığı azaltan alternatif bir lojistik mimari meydana getiriyor. TDT ülkeleri için Rusya topraklarını baypas ederek doğrudan Avrupa pazarlarına ve küresel ticaret merkezlerine erişmek, artık sadece ekonomik bir alternatif değil, stratejik bir zorunluluktur. Bölge analistlerine göre Moskova, Güney Kafkasya ve Orta Asya’yı kendi jeopolitik yörüngesinde tutmaya yarayan ekonomik teşvik paketlerini büyük ölçüde tüketmiş durumda.
